Kwalifikacja do przeszczepu nerki – jakie badania trzeba wykonać?

Decyzja o transplantacji otwiera choremu szansę na nowe życie i znaczną poprawę codziennego funkcjonowania. Zanim jednak trafi on na listę oczekujących, musi przejść kwalifikację do przeszczepu nerki, podczas której zespół specjalistów dokładnie ocenia jego stan zdrowia. Lekarze sprawdzają funkcję wszystkich najważniejszych narządów, wykonują szczegółowe badania oraz analizują współistniejące choroby. To wszystko pozwala upewnić się, że operacja będzie bezpieczna i zwiększy szanse na długotrwałe funkcjonowanie przeszczepionego narządu.

Przeszczep nerki krok po kroku – od pierwszej konsultacji po wpisanie na listę

Proces kwalifikacji rozpoczyna się od wizyty u lekarza prowadzącego, który ocenia stan pacjenta i obecność ewentualnych przeciwwskazań do transplantacji. Do najczęściej branych pod uwagę należą:

Przeciwwskazania bezwzględne:

• uogólniona choroba nowotworowa,
• nieodwracalne i ciężkie uszkodzenie innych narządów (np. serca lub wątroby),
• zaawansowany wiek biologiczny biorcy.

Przeciwwskazania względne:

• czynne lub utajone zakażenia w obrębie jamy ustno gardłowej,
• czynne lub utajone zakażenia układu moczowego ¹.

Jeżeli ich nie stwierdzi, kieruje pacjenta do wykonania określonego zestawu badań i konsultacji specjalistycznych. Oceniane są podstawowe układy i narządy, takie jak układ krążenia, oddechowy, pokarmowy, płciowy oraz drogi moczowe. Jeśli te badania nie ujawnią żadnych problemów medycznych, pacjent trafi do Regionalnego Ośrodka Kwalifikacyjnego, gdzie dokonuje się ostatecznej kwalifikacji i wpisu na Krajową Listę Oczekujących² .

Lista badań do przeszczepu nerki – badania krwi

Badania laboratoryjne krwi pozwalają ocenić funkcjonowanie organizmu i wykryć ewentualne przeciwwskazania do przeszczepienia nerki. Wśród nich wykonuje się:

• morfologię krwi,
• koagulogram – oceniający układ krzepnięcia,
• oznaczenie elektrolitów oraz gospodarki wapniowo-fosforanowej,
• próby wątrobowe,
• badania w kierunku wirusowego zapalenia wątroby (HBsAg, anty-HBs, anty-HCV, HCV RNA),
• badania w kierunku wirusów HIV, CMV i EBV.

Dzięki tym badaniom lekarze mogą wykryć nieprawidłowości metaboliczne, problemy z wątrobą, infekcje wirusowe lub zaburzenia krzepnięcia³.

W przypadku planowanego przeszczepu od osoby żyjącej ważnym etapem kwalifikacji są badania immunologiczne. Obejmują one oznaczenie grupy krwi, antygenów zgodności tkankowej HLA oraz cykliczne, co 3 miesiące, oznaczanie przeciwciał anty-HLA. Co 6 tygodni w stacji dializ pobierana jest krew, z której surowica trafia do Pracowni Zgodności Tkankowej. Tam wykonywane są próby krzyżowe z potencjalnym dawcą. Dzięki tym badaniom lekarze mogą ocenić ryzyko odrzutu przeszczepu³.

Lista badań przed przeszczepem – nerki i układ moczowy

Podstawowym badaniem nerek i dróg moczowych jest USG, które pozwala ocenić anatomię i wykryć ewentualne nieprawidłowości. Jeśli pacjent oddaje mocz, ocenia się układ moczowy zarówno przy pełnym pęcherzu, jak i po jego opróżnieniu. W przypadku podejrzenia zaburzeń lekarz może zlecić cystoskopię lub badania urodynamiczne. Niektóre patologie, takie jak wielotorbielowatość nerek, zakażone torbiele, choroba refluksowa czy zwężenie cewki moczowej, wymagają dodatkowej interwencji chirurgicznej przed przeszczepem. Może to obejmować np. usunięcie nerki lub inne operacje naprawcze, które mają na celu przygotowanie organizmu pacjenta do bezpiecznej transplantacji³.

Lista badań przed przeszczepem – układ sercowo-naczyniowy

Jednym z najważniejszych etapów kwalifikacji jest ocena układu sercowo-naczyniowego, ponieważ związane z nim choroby są najczęstszą przyczyną powikłań po przeszczepieniu. U wszystkich kandydatów dokonuje się dokładnej oceny stanu serca i naczyń krwionośnych, szczególnie u osób z nadciśnieniem, cukrzycą, długotrwałą chorobą nerek lub w starszym wieku. Podstawowe badania obejmują:

• echokardiografię, 
• USG Doppler tętnic szyjnych oraz tętnic i żył miednicy, 
• próbę wysiłkową (EKG wysiłkowe),
• koronarografię – w razie wskazań lub u osób z zaawansowaną miażdżycą⁴.

Lista badań do przeszczepu nerki – układ oddechowy i pokarmowy

Badania układu oddechowego przed przeszczepem nerki rozpoczynają się od RTG klatki piersiowej. Jeśli wyniki wskazują na nieprawidłowości, wykonuje się tomografię komputerową, a czasem spirometrię, która ocenia wydolność oddechową. W wybranych przypadkach potrzebna może być również bronchoskopia lub inne specjalistyczne badania³.

Badania układu pokarmowego obejmują testy na obecność krwi utajonej w stolcu, gastroskopię, a w razie potrzeby biopsję śluzówki żołądka w kierunku bakterii Helicobacter pylori. U pacjentów z dodatnią próbą na obecność krwi w stolcu oraz u wszystkich osób powyżej 50. roku życia wykonuje się kolonoskopię w celu wykluczenia polipów, zmian nowotworowych, uchyłków czy stanów zapalnych. Wszystkie nieprawidłowości wymagają wnikliwej oceny i leczenia przed zakwalifikowaniem do przeszczepienia nerki³.

Dodatkowe badania do przeszczepu nerki – konsultacje specjalistyczne 

Do kwalifikacji należą również szczegółowe konsultacje specjalistyczne, które obejmują wizyty u chirurga transplantologa, stomatologa oraz laryngologa. Mają one na celu wykluczenie źródeł infekcji lub innych przeszkód, które mogłyby utrudniać lub uniemożliwiać przeszczepienie nerki. Poza ogólnymi badaniami u wskazanych specjalistów, lekarze zlecają też badania specyficzne dla płci i wieku pacjenta.

• Mężczyźni powyżej 40. roku życia: ocena gruczołu krokowego (badanie per rectum i USG), oznaczenie poziomu antygenu PSA.
• Kobiety: badania ginekologiczne (cytologia, przezpochwowe USG narządu rodnego), mammografia lub USG piersi³.

Dalsze etapy kwalifikacji do przeszczepu nerki

Po wykonaniu wszystkich niezbędnych badań i konsultacji, zespół transplantacyjny dokonuje ich oceny, aby zdecydować, czy przeszczep nerki jest odpowiednim rozwiązaniem dla danego pacjenta. W tym procesie uwzględniane są zarówno wyniki badań laboratoryjnych, obrazowych, jak i konsultacji specjalistycznych oraz badania immunologiczne. Następnie chory zostaje poinformowany, czy potrzebne są dodatkowe badania lub inne działania, zanim zostanie podjęta ostateczna decyzja o wpisaniu na Krajową Listę Oczekujących na przeszczep nerki⁵.

Kwalifikacja do przeszczepu nerki i co dalej?

Po zakwalifikowaniu i wpisaniu na listę rozpoczyna się oczekiwanie na przeszczep nerki. Jego czas jest zmienny i zależy m.in. od zgodności immunologicznej oraz dostępności narządów. W Polsce średni czas oczekiwania wynosi około 10 miesięcy, jednak część pacjentów czeka znacznie dłużej, dlatego konieczne jest regularne odnawianie badań i danych medycznych. U chorych długo oczekujących część wyników musi być aktualizowana co 12 miesięcy. Równie istotne jest bieżące zgłaszanie wszelkich zmian stanu zdrowia, ponieważ mogą one czasowo lub trwale wpływać na możliwość przeszczepienia. W sytuacjach takich jak ostra infekcja, zabieg operacyjny czy podejrzenie niestabilnej choroby serca, pacjent może zostać czasowo wyłączony z aktywnej listy, aż do ponownej oceny bezpieczeństwa transplantacji¹.

Proces kwalifikacji do przeszczepu nerki jest w Polsce szczegółowy i wieloetapowy. Obejmuje ocenę przeciwwskazań, badania laboratoryjne, obrazowe, immunologiczne oraz konsultacje specjalistyczne. Uwzględnia również różnice w badaniach w zależności od płci i wieku pacjenta. Każdy etap ma na celu zwiększenie bezpieczeństwa i skuteczności przeszczepu. Znajomość kolejnych kroków pozwala pacjentowi przygotować się do niego zarówno fizycznie, jak i psychicznie. Dzięki temu cały proces staje się mniej stresujący, a szanse na powodzenie operacji, a co za tym idzie lepsze życie po przeszczepie, znacząco rosną.