Przeszczep narządu w Polsce – najczęstsze pytania pacjentów i ich rodzin

Transplantacja narządów to metoda ratowania życia pacjentów stosowana w momencie, gdy inne formy leczenia przestają być wystarczające. Przeszczepy narządów w Polsce wykonywane są od ponad 50 lat, a wyniki polskiej transplantologii kształtują się na poziomie światowym. Temat ten wciąż jednak budzi liczne pytania i obawy związane z bezpieczeństwem zabiegu, dawstwem i przeszczepem narządów oraz opieką po transplantacji. Poniżej zebraliśmy najważniejsze informacje dla pacjentów i ich bliskich.

Czym jest transplantacja narządów?

Transplantologia to dziedzina medycyny zajmująca się przeszczepianiem narządów i tkanek. To metoda ratowania życia osób chorych, które potrzebują zdrowego narządu, aby żyć. Transplantacja polega na wszczepieniu biorcy narządu lub tkanek pochodzących od innego człowieka¹.

Co ważne, przeszczep narządu w Polsce jest możliwy nawet w zaawansowanym stadium choroby – w tzw. schyłkowej niewydolności narządu – gdy usunięcie chorego organu i zastąpienie go zdrowym może przedłużyć życie pacjenta¹.

Jakie narządy i tkanki można przeszczepiać?

W Polsce przeszczepia się nerki, wątrobę, serce, płuca, trzustkę, a także jelito cienkie i rogówkę. Wykonuje się również przeszczepienia komórek krwiotwórczych oraz innych tkanek, takich jak skóra czy zastawki serca². Jeden dawca może uratować kilka osób jednocześnie.

Kiedy i od kogo pobiera się narządy do przeszczepienia?

Narządy do przeszczepienia mogą pochodzić od dawców żywych – pod warunkiem wyrażenia przez nich zgody. Jednak zdecydowana większość pobierana jest od osób, u których stwierdzono śmierć mózgu i które za życia nie wyraziły sprzeciwu na pobranie⁴.

Kto może zostać dawcą narządów?

Zgodnie z polskim prawem każda osoba zmarła jest potencjalnym dawcą tkanek i narządów – o ile za życia nie wyraziła sprzeciwu. Sprzeciw można zgłosić na kilka sposobów: poprzez rejestrację w Centralnym Rejestrze Sprzeciwów, nosząc przy sobie własnoręcznie podpisane oświadczenie lub ustnie w obecności dwóch świadków, którzy pisemnie potwierdzą tę wolę. Osoba widniejąca w Centralnym Rejestrze Sprzeciwów nie może zostać dawcą narządów².

Czy biorca dowie się, kto był jego dawcą?

Dane osobowe zarówno dawcy, jak i biorcy są objęte tajemnicą i podlegają ochronie prawnej – na podstawie art. 19 Ustawy o pobieraniu, przechowywaniu i przeszczepianiu komórek, tkanek i narządów. Oznacza to, że biorca nie dowie się, kto był jego zmarłym dawcą, a rodzina dawcy nie otrzyma informacji o tym, komu przeszczepiono narządy jej bliskiego. Wyjątek stanowi dawstwo od osoby żywej – w tym przypadku dane dawcy i biorcy mogą być sobie wzajemnie ujawnione⁴.

Czym jest Krajowa Lista Oczekujących i jak się na niej znaleźć?

Krajowa Lista Oczekujących (KLO) to prowadzony przez Centrum Organizacyjno-Koordynacyjne do Spraw Transplantacji „Poltransplant” rejestr pacjentów zakwalifikowanych do przeszczepienia narządu. Aby znaleźć się na liście, pacjent musi zostać zakwalifikowany przez regionalny ośrodek kwalifikacyjny – datą przyjęcia na listę jest dzień zgłoszenia przez kierownika zespołu kwalifikującego. Po umieszczeniu na liście pacjent otrzymuje pisemne potwierdzenie rejestracji wraz z datą wpisu. Dane na liście są na bieżąco aktualizowane – zmianie ulega m.in. pilność zabiegu czy status chorego⁵.

Czy zabieg transplantacji jest bezpieczny? Jak przebiega pobranie narządów?

Bezpieczeństwo transplantacji narządów w Polsce stoi na najwyższym poziomie. Przeszczepia się wyłącznie narządy pobrane od osób, które nie były dotknięte chorobami mogącymi zostać przekazane biorcy. Przed każdym przeszczepieniem przeprowadza się szczegółowe badania diagnostyczne. Narządy do przeszczepu pobiera się podczas operacji chirurgicznej, w trakcie której ciało dawcy jest traktowane z należytym szacunkiem¹.

Jak wygląda życie po przeszczepie?

Po udanej transplantacji narządu pacjenci mogą prowadzić normalne życie po przeszczepie – kontynuować naukę, podjąć pracę, a w wielu przypadkach wrócić do aktywności sprzed choroby. Biorcy przeszczepu nerki zwalniają również miejsce dializacyjne innym potrzebującym¹.

Po transplantacji konieczne jest stosowanie leków immunosupresyjnych (obniżających odporność, by organizm nie odrzucił narządu) oraz regularne kontrole medyczne. Współpraca pacjenta z zespołem transplantacyjnym ma kluczowe znaczenie dla długofalowego sukcesu zabiegu.

Przeczytaj także: Aktywność zawodowa po transplantologii – co warto wiedzieć?

Transplantacja narządów – pytania i odpowiedzi – to temat, który dotyczy nas wszystkich. Każdy może znaleźć się zarówno po stronie dawcy, jak i biorcy. Dzięki rzetelnej wiedzy i otwartej rozmowie z bliskimi można pomóc ratować ludzkie życie.